Lista Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości - lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2009) 890 obiektów w 148 krajach, w tym 689 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 176 przyrodniczego (P) i 25 mieszanych (K, P). W sprawie wpisania danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 roku. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje.
Spis treści |
edytuj 1 Kryteria
O objęciu danego obiektu ochroną UNESCO w ramach listy światowego dziedzictwa decyduje szereg kryteriów. Do końca 2004 roku było sześć kryteriów dla obiektów dziedzictwa kulturowego i cztery dla przyrodniczego. W 2005 połączono je w jednorodną listę dziesięciu kryteriów. Dany obiekt musi reprezentować "unikatową uniwersalną wartość" i spełniać przynajmniej jeden z poniższych warunków:
- Kryteria kulturowe
- I. "reprezentować arcydzieło ludzkiego geniuszu twórczego"
- II. "przedstawiać ważną wymianę ludzkich wartości, na przestrzeni dziejów lub w obszarze danego regionu świata, w zakresie rozwoju architektury lub technologii, w sztukach monumentalnych, urbanistyce lub projektowaniu krajobrazu"
- III. "przedstawiać unikatowe albo przynajmniej wyjątkowe świadectwo tradycji kulturowej lub istniejącej albo minionej cywilizacji"
- IV. "przedstawiać szczególny przykład typu budowli, zespołu architektonicznego lub technologicznego albo krajobrazu ilustrującego ważny etap (lub etapy) w historii ludzkości"
- V. "przedstawiać szczególny przykład tradycyjnego ludzkiego osadnictwa, zagospodarowania ziemi lub morza, reprezentatywny dla danej kultury (lub kultur), albo ludzkiej interakcji ze środowiskiem, szczególnie jeśli stało się ono zagrożone wskutek nieodwracalnej zmiany"
- VI. "pozostawać w bezpośrednim lub namacalnym związku z wydarzeniami lub żywą tradycją, pomysłowością lub wierzeniami albo z dziełami artystycznymi lub literackimi o wyjątkowym uniwersalnym znaczeniu (Komitet uznaje, że to kryterium powinno być stosowane w połączeniu z innymi kryteriami)"
- Kryteria przyrodnicze
- VII. "obejmować wyjątkowe zjawiska przyrodnicze lub tereny szczególnego naturalnego piękna i o estetycznym znaczeniu"
- VIII. "przedstawiać szczególne świadectwo ważnych etapów w historii planety, zawierające ślady dawnego życia, istotnych toczących się procesów geologicznych tworzących formy ukształtowania terenu lub istotne formacje geomorficzne lub fizjograficzne"
- IX. "przedstawiać szczególny przykład toczących się procesów ekologicznych i biologicznych, istotnych dla ewolucji i rozwoju lądowych, słodkowodnych, przybrzeżnych i morskich ekosystemów lub społeczności roślin i zwierząt"
- X. "obejmować najważniejsze środowiska przyrodnicze do ochrony różnorodności form życia, łącznie z zagrożonymi gatunkami o uniwersalnej wartości z punktu widzenia nauki i konserwacji przyrody."
edytuj 2 Miejsca Światowego Dziedzictwa UNESCO w Polsce
Polska jest jednym z pierwszych państw - sygnatariuszy Konwencji dziedzictwa światowego i jednym z czołowych reprezentantów na Liście Światowego Dziedzictwa. Zgodnie ze stanem z lipca 2006 roku, zostało na nią wpisanych 13 polskich dóbr. Daje to Polsce 9 miejsce w Europie i 15 na świecie.
Miasta i obiekty w Polsce, znajdujące się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO, w celu przekazywania informacji, współpracy i promocji skupiły się w Ligę Polskich Miast i Miejsc UNESCO z siedzibą w Toruniu - jednym z wyróżnionych przez UNESCO miast.
Na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO w Polsce znalazły się (K- kultura, P - przyroda):
- 1978 - Historyczne centrum Krakowa (K)
- 1978 - Zabytkowa kopalnia soli w Wieliczce (K)
- 1979 - Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-1945) (K)
- 1979 - Puszcza Białowieska - (wspólnie z Białorusią) (P)
- 1980 - Historyczne centrum Warszawy (K)
- 1992 - Stare Miasto w Zamościu - przykład renesansowej zabudowy miejskiej (K)
- 1997 - Średniowieczny zespół miejski Torunia (K)
- 1997 - Zamek Krzyżacki w Malborku (K)
- 1999 - Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy z XVII w. (K)
- 2001 - Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy (K)
- 2003 - Drewniane kościoły południowej Małopolski - Binarowa, Blizne, Dębno Podhalańskie, Haczów, Lipnica Dolna, Sękowa (K)
- 2004 - Park Mużakowski nad rzeką Nysą (wspólnie z Niemcami) (K)
- 2006 - Hala Stulecia (Hala Ludowa) we Wrocławiu (K)
edytuj 3 Listy obiektów
- Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Afryce
- Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Ameryce Południowej
- Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Ameryce Północnej i Środkowej
- Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Australii i Oceanii
- Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Azji
- Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Europie
edytuj 4 Obiekty UNESCO wg regionów
| Region | Przyrodnicze | Kulturowe | Przyrodniczo-kulturowe | RAZEM |
| Afryka (bez krajów arabskich) | 33 | 42 | 3 | 78 |
| Kraje arabskie | 4 | 60 | 1 | 65 |
| Azja (bez krajów arabskich, Rosji i Izraela), Australia i Oceania | 48 | 129 | 9 | 186 |
| Europa (z Rosją i Izraelem) i Ameryka Północna | 56 | 375 | 9 | 440 |
| Ameryka Łacińska | 35 | 83 | 3 | 121 |
edytuj 5 Lista sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO
| Konferencja | Rok | Data | Miejsce | Kraj |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 1977 | 27.06-1.07 | Paryż |  Francja |
| 2 | 1978 | 5-8.09 | Waszyngton |  Stany Zjednoczone |
| 3 | 1979 | 22-26.10 | Kair i Luksor |  Egipt |
| 4 | 1980 | 1-5.09 | Paryż | Francja |
| 5 | 1981 | 26-30.10 | Sydney |  Australia |
| 6 | 1982 | 13-17.12 | Paryż | Francja |
| 7 | 1983 | 5-9.12 | Florencja |  Włochy |
| 8 | 1984 | 29.10-2.11 | Buenos Aires |  Argentyna |
| 9 | 1985 | 2-6.12 | Paryż | Francja |
| 10 | 1986 | 24-28.11 | Paryż | Francja |
| 11 | 1987 | 7-11.12 | Paryż | Francja |
| 12 | 1988 | 5-9.12 | Brasilia |  Brazylia |
| 13 | 1989 | 11-15.12 | Paryż | Francja |
| 14 | 1990 | 7-12.12 | Banff |  Kanada |
| 15 | 1991 | 9-13.12 | Kartagina |  Tunezja |
| 16 | 1992 | 7-14.12 | Santa Fe | Stany Zjednoczone |
| 17 | 1993 | 6-11.12 | Cartagena |  Kolumbia |
| 18 | 1994 | 12-17.12 | Phuket |  Tajlandia |
| 19 | 1995 | 4-9.12 | Berlin |  Niemcy |
| 20 | 1996 | 2-7.12 | Mérida |  Meksyk |
| 21 | 1997 | 1-6.12 | Neapol | Włochy |
| 22 | 1998 | 30.11-5.12 | Kioto |  Japonia |
| 23 | 1999 | 29.11-4.12 | Marrakesz |  Maroko |
| 24 | 2000 | 27.11-2.12 | Cairns | Australia |
| 25 | 2001 | 11-16.12 | Helsinki |  Finlandia |
| 26 | 2002 | 24-29.06 | Budapeszt |  Węgry |
| 27 | 2003 | 30.06-5.07 | Paryż | Francja |
| 28 | 2004 | 28.06-7.07 | Suzhou |  Chiny |
| 29 | 2005 | 10-17.07 | Durban |  Republika Południowej Afryki |
| 30 | 2006 | 8-16.07 | Wilno |  Litwa |
| 31 | 2007 | 23.6-1.07 | Christchurch |  Nowa Zelandia |
| 32 | 2008 | 2-10.07 | Québec | Kanada |
| 33 | 2009 | 22-30.06 | Sewilla |  Hiszpania |
| 34 | 2010 | 25.07-3.08 | Brasilia | Brazylia |
edytuj 6 Zobacz też
edytuj 7 Linki zewnętrzne
- Lista w języku polskim na stronach Polskiego Komitetu ds. UNESCO
- Aktualna lista na stronach UNESCO oraz linkiem do interaktywnej mapy obiektów w języku angielskim francuskim
- Mapa i dojazd do obiektów z listy UNESCO w Polsce